Een ouderwetse vraag: "Waar kom je (écht) vandaan?"

“Waar kom je vandaan?”, is vaak de eerste vraag die mensen stellen bij een eerste kennismaking. Het was ook deze vraag die Lady Hussey in het Verenigd Koninkrijk twee weken geleden stelde en daarmee het Britse koninklijk huis in verlegenheid bracht. Het is deze vraag die aan de bi-patride Marokkanen in het nationaal elftal wordt gevraagd. De vraag is eigenlijk een andere, het is de vraag “Ben jij van hier, hoor je hier thuis?”. Achter de vraag zit de wens voor veiligheid en herkenning, of je hoort thuis in de wereld van de vragensteller, of je hoort er niet bij.

De vraag is nu extra actueel tijdens het WK, waarbij Nederlanders spelen voor een buitenlands team. Maar de vraag over oorsprong en het erbij horen is van alle tijden. Al jaren leef ik, Nederlander, in Duitsland. En altijd weer die vraag. Duitsers kunnen, zoals dat in veel andere talen ook gaat, bij elkaar aan het accent vaststellen waar ze in Duitsland vandaan komen. 

Als je niet overduidelijk exotisch bent, door een kleur of accent, dan komt de vraag naar herkomst. Ik weet nooit goed wat ik moet antwoorden. Waar kom ik vandaan? Uit mijn moeders buik? Van daar waar ik geboren ben, of waar ik opgroeide? Moet ik verwijzen naar mijn nationaliteit(en), of naar welke cultuur of taal mij het meest beinvloedde? Naar waar mijn hart ligt, of naar de verscheurde delen van mijn hart of zelfs naar de mogelijkheid dat in mijn borst meerdere harten kloppen?

Het is geen onschuldige vraag, hij sluit binnen en buiten en gaat uit van de veronderstelling dat je bij slechts één plaats, één land of één cultuur hoort. 

Met de globalisering, de verplaatsingen van mensen en volken uit het nabije of verdere verleden, zijn er vele mensen die meerdere schakeringen hebben. En daarmee verbindingen hebben over landsgrenzen heen. Dat brengt naast een maatschappelijke verrijking soms ook culturele verwarring mee. Zo voelen vele Marokkanen in Belgie zich geen Belg, ondanks hun Belgisch paspoort. De Marokkaanse identiteit is voor hen kennelijk inclusiever dan de Belgische. Op zich niet heel verwonderlijk in een land beroemd voor de culturele, taalkundige en staatsrechtelijke splijting. De voormalige hofdame van Queen Elizabeth, Lady Hussey, stelde de vraag aan Ngozi Fulani, de CEO van de NGO Sistah Space, die daarop antwoordde “uit Londen”. Daarop drong de hofdame aan “maar waar kom je 
écht vandaan? Uit welk land in Afrika?”. Mevrouw Fulani is zwart, kennelijk een reden om aan te nemen dat zij niet écht uit Londen kwam. 

In Nederland was het hebben van meerdere nationaliteiten zo’n tien jaar geleden nog een reden voor verse bi-patride bewindslieden om in het parlement te verklaren dat de loyaliteit toch echt bij Nederland lag. Ook de koningin, die immers nog steeds ook Argentijnse is, wordt verdacht van Argentijnse voetbal sympathieën, hetgeen haar kennelijk minder Nederlands maakt. 

Ik ben een multinationale Nederlander die buiten Nederland geboren is, in Nederland opgroeide, voor en in Nederland verkozen werd voor het Europees Parlement en die nu al jaren buiten Nederland woont. Ik ben Nederlander maar waar kom ik vandaan? Vraag mij, en het liefst ook anderen, niet meer waar ze vandaan komen. 

Vraag mij liever wie ik ben.